Thursday, 12 December 2019
.
.
chevron_left chevron_right
Orta Doğu

Dünyadan Protestolar 2- Irak

2019 yılında dünya genelinde çok çeşitli protesto gösterileri yaşandı ve yaşanmaya devam ediyor. Bu protesto gösterilerinde en fazla can kaybı 1 Ekim’de Irak'ta başlayan işsizlik, yolsuzluk, yoksulluk, kamu hizmeti yetersizliği ve İran’ın ülkedeki etkinliği protestolarında meydana geldi.

1230 Toplam Gösterim
Dünyadan Protestolar 2- Irak

1 Ekim’de başlayan ve Erbain törenleri nedeniyle ara verilen gösterilerin 25 Ekim’de tekrar başlamasıyla insani bilanço ağırlaşırken, Başbakan Adil Abdülmehdi istifanın eşiğine geldi.

Iraklı Şiiler nezdinde önemli bir nüfuza sahip olan Şii lider Mukteda es-Sadr, Abdülmehdi hükümetinin öncekiler gibi “işe yaramaz” olduğunu söyleyerek, (kendisine bağlı hükümet ortağı) Sairun grubundan sonra parlamentoda en fazla sandalyeye sahip olan Fetih Koalisyonu lideri ve (İran’a yakınlığıyla bilinen) milis grubu Haşdi Şabi’nin en güçlü bileşenlerinden Bedir Örgütü’nün komutanı Hadi el-Amiri’ye hükümetin düşürülmesi çağrısında bulundu.

Tahran ziyaretinden yeni dönen Sadr ile Amiri’nin, Başbakan Abdülmehdi’den güvenoyunun çekilmesi ve hükümetin düşürülmesi konusunda anlaşmasının ardından, Cumhurbaşkanı Berhem Salih de Abdülmehdi’nin istifa etmeye karar verdiğini açıkladı.

Tahran’ın baskısı altındaki Sadr ve İran’a yakın Amiri’nin ortaklaşa aldığı kararla hükümetten güvenoyunun çekilmesi, hem hükümet üzerindeki İran etkisini gözler önüne serdi hem de protestoların hedefi haline gelen İran’a ve ülkedeki piyonu Haşdi Şabi’ye ilişkin tartışmalara yol açtı.

Protestolar devam ederken İran Devrim Muhafızları Kudüs Güçleri Komutanı Kasım Süleymani’nin Bağdat’a geldiği yönündeki iddialar ise Tahran’ın Bağdat üzerindeki kontrolünü ve bunun önemli araçlarından biri haline getirdiği Haşdi Şabi’nin ülkedeki fonksiyonunu ne kadar ciddiye aldığını gösterdi.

400'den fazla kişi hayatını kaybetti

Irak'ta işsizlik, yolsuzluk ve kamu hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle başlayan gösterilerde, halk hükümetin düşmesini istiyor. Protestoları yatıştırmak için hükümetin açıkladığı reform paketleriyle ikna olmayan protestocular gösterilerine devam ediyor. Ekim ayında başkent Bağdat ile güney illerinde başlayan protesto gösterilerinde 400'den fazla kişi hayatını kaybetti.

Protestolar nasıl başladı?

ABD'nin 2003'te ülkeyi işgaliyle kurulan devlet düzenindeki bozukluk, hükümette yer alan etnik ve dini temelli siyasi oluşumların kamu faydası yerine grup çıkarlarını öncelemesi toplumda rahatsızlık yarattı.

Ülkede yolsuzluğun ciddi boyutlarda olması da topumda huzursuzluğa yol açtı. Dünya Şeffaflık Örgütüne göre Irak 180 ülke arasında 168'inci sırada bulunuyor. Ülkede 2003'ten bu yana 450 milyar dolarlık kamu fonunun kayıp olduğu iddia ediliyor.

Irak, kanıtlanmış petrol rezervleri açısından dünyada 4'üncü sırada yer alıyor. Ülkede elektrik, su, sağlık, ulaşım gibi temel kamu hizmetleri oldukça yetersiz.

Dünya Bankasının 2014 verilerine göre, 40 milyonluk nüfusun neredeyse dörtte biri günde 1,90 dolar gelirle yaşıyor. Verilere göre ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 75'i, 35 yaşın altında bulunuyor. Irak'ta genç işsizlik oranının geçen yıl yüzde 20'lere ulaşması öfkeyi artırıyor.

Ülkede 83 bine yakın yabancı uyruklunun çok yüksek maaşlı işlerde çalışması da tepkiye yol açıyor. Ayrıca İran'ın ülkedeki etkinliği ve Tahran destekli milis grupların varlığı da ülkede tepki çekiyor. Hükümet karşıtı gösteriler sırasında birçok kez İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve Devrim Muhafızları’na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin posterleri yakıldı.

Irak Başbakanı Adil Abdulmehdi'nin, DEAŞ'a karşı ciddi başarılar elde etmiş ve ABD'ye yakınlığıyla bilinen Terörle Mücadele Birimi Komutanı Abdulvahab es-Saadi'yi görevden alması, gösterileri tetikleyen etkenlerden biri oldu.

Saadi'nin görevden alınmasının arkasında İran'ın olduğu tartışılırken gösterilerde Saadi posterleri açılarak "İran dışarı" sloganları atılıyor. Haşdi Şabi üzerindeki İran etkisi Terör örgütü DEAŞ’ın 2014’te Irak topraklarının büyük bölümünü ele geçirmesinin ardından, ülkedeki Şii toplum üzerinde en etkili dini otorite olan Ayetullah Ali Sistani, eli silah tutan herkese ülkesini ve kutsal mekânları savunma çağrısında bulundu.

Sistani’nin çağrısının ardından, 100 bini aşkın kişiden oluşan yaklaşık elli farklı Şii grubu Haşdi Şabi çatısı altında toplandı. İlk etapta ülke savunması için bir araya gelen örgüt, farklı politik ajandalara sahip yapılar olarak, İran’ın ruhani lideri Ali Hamaney yanlısı, Sistani yanlısı ve Sadr yanlısı gruplar arasında bölündü.

Irak’ın içinde bulunduğu derin güvenlik zafiyetinin farkına varan İran, kendisine yakın Şii milis grupları ve İran Devrim Muhafızları Kudüs Güçleri aracılığıyla Haşdi Şabi’ye askeri eğitim ve teçhizat konusunda eğitimler vererek örgüt içindeki etkinliğini önemli oranda artırdı.

İran ve Haşdi Şabi’nin protestolardaki rolü Irak’taki protestoların büyük çoğunluğunun bağımsız bir hareket olduğu, herhangi bir parti veya liderle ilişkisinin bulunmadığı düşünülürken, Hamaney protestoların arkasında ABD, İsrail ve Suudi Arabistan’ın olduğunu öne sürdü.

İran’a yakın Fetih grubu lideri Amiri’nin “Irak’taki fitnenin arkasında ABD ve İsrail var” ifadeleri de Haşdi Şabi’nin Tahran’la iltisakını bir kez daha gösterdi.

DEAŞ’a karşı ciddi başarılar elde eden ve ABD’ye yakınlığıyla bilinen Terörle Mücadele Birimi Komutanı Abdulvehhab es-Saadi’nin Başbakan Abdülmehdi tarafından görevden alınmasının arkasında İran’ın olduğu söylenmiş, gösterilerde Saadi posterleri açılarak “İran dışarı!” sloganları atılmıştı. 

Necef'te bulunan İran konsolosluğu protestocular tarafından ateşe verilmiş, İran bayrağı indirilerek yerine Irak bayrağı asılmıştı.

 

İran’ın Irak’taki nüfuzunun sınırlandırılması talebi, özellikle de 25 Ekim’de başlayan protestoların ikinci dalgasının en önemli gündemi olarak sokağa daha belirgin yansıdı.

Ayrıca Irak Ulusal Güvenlik Konseyi danışmanı ve Haşdi Şabi’nin resmi sorumlusu Falih el-Feyyad’ın “Haşd hizipleri, hükümetin talep etmesi durumunda, Irak’ta herhangi bir darbe ya da isyanı önlemek için müdahale etmeye hazır” sözleri, Haşdi Şabi’nin hükümetten ayrı bir politika yürüttüğü ve protestolara müdahil olduğu şeklinde yorumlandı. Protestolar sonuç verdi mi? Irak parlamentosu gösteriler devam ederken bir dizi karar aldı.

Parlamento, Anayasa değişikliği taslağı hazırlayacak bir komisyon kurulmasını kararlaştırdı.

Komisyonun hazırlayacağı taslağın 4 ay içinde parlamentoya sunulması bekleniyor. Irak parlamentosu, vilayet, ilçe ve nahiye meclislerinin lağvedilmesine oy çokluğuyla karar verdi. Kentlerdeki idari ve mali işleri yürütme sorumluluğu valilerde olacak.

Valiler de Irak parlamentosunca denetlenecek. Irak parlamentosu, cumhurbaşkanı, başbakan, meclis başkanı, milletvekilleri ve tüm üst düzey devlet yetkililerine sağlanan maaş dışı ödenek ve ayrıcalıkların iptaline de karar verdi.

Protestolar Abdülmehdi'nin istifasını getirdi.

ABD'nin Irak işgalinin ardından ülkenin 5'inci başbakanı olarak Ekim 2018'de göreve başlayan Adil Abdulmehdi, 29 Kasım'da ülkenin farklı bölgelerinde 2 aydır devam eden gösteriler nedeniyle istifasını sunmak zorunda kaldı. Ancak, Abdümehdi'nin istifası protesto gösterilerini bitirmeye yetmedi, çünkü protestocular yeniden seçim istiyor.

 

EHA Arapça

Görüş&Analiz:

Türkan Çakır ( @ckrtrknn)

Salih ( @dirgehad92y )

Etiketler:
VİDEO GALERİ
Emoji ile tepki ver!
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0 Yorum
  • Yorumu Gönder
  • DAHA FAZLA SONUÇ YÜKLE